Hamas Kimdir?

Hamas veya resmî adıyla İslamî Direniş Hareketi, Filistin Ulusal Yönetimi'nde seçimle belirlenmiş Filistin Parlamentosunda çoğunluğu elinde tutan Filistinli paramiliter örgüt ve Sünni İslamcı siyasi parti.[34] Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği'ndeki ülkeler ve uluslararası topluluklar tarafından terör örgütü olarak ilan edilmiştir.

1987 yılında, İsrail'e karşı Birinci İntifada'nın patlak vermesinin ardından, Hamas, Filistinli imam ve aktivist Ahmed Yasin tarafından kuruldu. Hamas, 1973 yılında Mısır merkezli Müslüman Kardeşler ile ilişkili bir İslami yardım kuruluşu olarak Gazze'de kurulan Mujama al-Islamiya kökenli bir kuruluştur. Hamas, 1990'ların sonlarına doğru İsrail-Filistin çatışmasına daha fazla dahil oldu; Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ile karşılıklı tanınma görüşmelerine ve iki devletli çözüm yolunda İsrail'i tanıma kararına karşı çıktı. Hamas, Filistin'de silahlı direnişi savunmaya devam etti, 2006 Filistin yasama seçimlerini kazandı ve Filistin Yasama Meclisi'nde çoğunluğu elde etti. 2007'deki iç savaşın ardından Gazze Şeridi'nin kontrolünü ele geçirdi. 2007'den beri, Gazze'yi de facto olarak otokratik tek parti rejimi ile yönetmektedir.

Son yıllarda Hamas, Filistinliler arasında popülerlik ve destek kazanmıştır; 2021 yılında yapılan bir ankette, katılımcıların %53'ü Hamas'ın "Filistin halkını temsil etmeye ve liderlik etmeye en layık olanı" olduğuna inanırken, %14'ü Fetih'i tercih etti. Bununla birlikte, Hamas'ın insan kalkanları kullanması, rehine alma, sivil halka yönelik şiddet ve savaşçılar ile savaşçı olmayanlar arasında ayrım yapmaması, birçok devletin Hamas'ı terör örgütü olarak tanımlamasına yol açmıştır, ancak Birleşmiş Milletler tarafından terör örgütü tanımlanma girişimleri başarısız olmuştur.

Gazze Şeridi şu anda abluka altındadır. İsrail ve Hamas, 2008 ve 2009 yıllarında, 2012'de ve 2014'te dahil olmak üzere yıllarca bir dizi çatışmalarda bulundular. 7 Ekim 2023 tarihinde, Hamas "Aksa Tufanı Operasyonu"nu başlattı ve militanları Gazze Şeridi'ni aşarak İsrail askeri üslerine saldırdı, olaylar sırasında sivillere yönelik saldırılar da düzenlendi. Sivil ve asker rehineler Gazze'ye götürüldü. "Aksa Tufanı", Yom Kippur Savaşı'ndan bu yana İsrail için en büyük askeri başarısızlık olarak tanımlanmıştır. İsrail karşılık olarak savaş halini ilan etmiştir. Olayların ardından İsrail, mevcut Gazze ablukasını yoğunlaştırdı ve kara operasyonuna hazırlık olarak bölge üzerinde büyük çaplı bir hava bombardımanı başlatarak Hamas'ı yok etmek istediklerini belirtti. 2023 yılındaki çatışmalar sırasında Avrupa Parlamentosu ve ABD, Hamas'ın "ortadan kaldırılması" yönünde çağrılarda bulundu.

Tarihçe

Kuruluşu ve gelişimi

1987 yılında Ahmed Yasin, Abdülaziz el Rantisi ve Muhammed Taha tarafından İlk intifadanın başlangıcında Mısır'daki Müslüman Kardeşler örgütünün Filistin kanadı olarak kuruldu.

1988 yılındaki siyasi programında parti, Filistin'in asla Müslüman olmayanlar tarafından etrafı çevrilebilecek bir İslam ülkesi olamayacağını ifade etmekte ve Filistinli Müslümanlar için Filistin'in kontrolünü İsrail'den almak adına kutsal bir savaş vermenin dini bir görev olduğunu söylemekteydi. Bu tespit, 1988 yılında İsrail'i tanıyan Filistin Kurtuluş Örgütü ile Hamas'ı çatışma noktasına getirdi.

1992 yılı sonunda Gazze'de 600 cami vardı. Hamas etkileme gücünü sendikalara, üniversitelere, çarşılara, meslek örgütlerine ve 2004'te başlayan yerel siyasi mücadelelere genişletmeden önce vaazlar ve hayır işleri ile kendine sempatizan topladı.

Yapısı

Liderliği ve üst yapısı

Hamas'ın önemli liderliklerinin bulunduğu merkezlerin haritası, 2010

Hamas, öncülünden devraldığı üç parçalı bir yapıya sahiptir. Bu yapı, toplumsal hizmetler sağlama, dini eğitim verme ve bir Şura Konseyi altında askeri operasyonları yönlendirme işlevlerini içeriyordu. Geleneksel olarak dört farklı görevi bulunmaktaydı:

İyilik işleri ve toplumsal yardım bölümü,

Silah temin etme ve operasyonları gerçekleştirme görevini üstlenen askeri bölüm,

Güvenlik hizmeti sağlayan bir birim,

Medya şubesine sahip birim.

Hamas'ın hem Batı Şeria hem de Gazze Şeridi'nde ayrı yapısı bulunmakta ve aynı zamanda dış ülkelerde, ilk olarak Şam'da ardından Mısır'da, Mousa Mohammed Abu Marzook tarafından yönetilen bir Gazze grubu ile, Halid Meşal tarafından yönetilen Kuveytli bir grup (Kuwaidia) bulunmaktadır. Kuveyt'teki Filistin sürgün grubu, liderleri Meşal'in, Kuveyt'in işgaline karşı Saddam Hüseyin'e destek verme kararına karşı çıkmasının ardından Körfez Ülkeleri'nden geniş çapta finansman almaya başladı. Meşal, Irak'ın geri çekilmesini talep etti. 6 Mayıs 2017 tarihinde Hamas'ın Şura Konseyi, yeni lider olarak Halid Meşal'in yerine İsmail Haniye'yi seçti.

Hamas'ın tam olarak yapısı, "operasyonel faaliyetleri gizlemek amacıyla belirsiz" olarak değerlendirilmiştir. Resmi olarak, Hamas, iç yapıların ayrı ve bağımsız olduğunu iddia etmektedir, ancak bu konu sorgulanmıştır. İç ve dış siyasi gereklilikler nedeniyle yapılarının hem ayrı hem de birleşik olduğu iddia edilmiştir.